Кобальт / Cobaltum (Co)
Атом номерĕ 27
Ахаль япалалăхăн курăмĕ Cobalt-sample.jpg Кĕмĕл шурă, кăштах сарăрах метал
Атом палăрăмĕсем
Атом масси
(моль масси)
58,9332 а. е. м. (г/моль)
Атом радиусĕ 125 пм
Ионизаци энергийĕ
(пĕрремĕш электрон)
758,1 (7,86) кДж/моль (эВ)
Электронсен конфигурацийĕ [Ar] 3d7 4s2
Химилле палăрăмсем
Ковалентла радиус 116 пм
Ион радиусĕ (+3e) 63 (+2e) 72 пм
Электронегативлăх
(Полинг шучĕпе)
1,88
Электрод потенциалĕ 0
Оксидлав капашĕсем 3, 2, 0, -1
Ахаль япалалăхăн термодинамикăлла палăрăмĕсем
Тачăлăх 8,9 г/см³
Пайлавла ăшăшăнăçтарăш 24,8[1] Дж/(K·моль)
Ăшăяраслăх 100 Вт/(м·K)
Шăрану температури 1 768 K
Шăраннин пайлавла ăшши 15,48 кДж/моль
Вĕрев температури 3143 K
Пăспулăмăн ăшăлăхĕ 389,1 кДж/моль
Моль калăпăшĕ 6,7 см³/моль
Ахаль япалалăх кристалл чĕнтĕрĕ
Рншетке тытăмĕ гексагоналлă
Рншетке периочĕ a=2,505 c=4,089 Å
c/a танлашăнни 1,632
Дебай температури 385 K
Co 27
58,9332
[Ar]3d74s2
Кобальт

КобальтЭлементсен периодикăллă системин хими элеменчĕ.

Кун-çулĕПравить

ЭтимологиПравить

Кобальт нимĕç чĕлхинче — хĕрт-сурт, гном тени пулать. Мышьяклă кобальт минералĕсене пĕçерттерсен çăмăл наркăмăшлă мышьяк оксичĕ тухать. Çак минерал тăприне ту ĕçтĕшĕсем Кобольд ту чун-чĕмĕн ячĕпе тивĕçтернĕ. Ӗлĕкхи норвегсем çак чун-чĕме усал вырăнне хунă, ун çине кĕмĕле шăрантаракансене наркăмăшлă вĕлернине те янă. Усал чун-чĕмĕн ячĕ грексен «кобалос» — тĕтĕм — сăмахĕнчен килет, пулас. Çак сăмахпах эллинсем ултав çыннисене палăртнă.

1735 çулта швед минералогĕ Георг Бранд çак минералтан кунчен паллă мар металл уйăрса кăларнă, ăна вăлкобальт ятне панă. Çаплах вăл çак элементăн çыхăнăвĕсем кантăка кăваклатнине асарханă — çак пахалăхпа авалхи Ассирипе Вавилонрах усă курнă.

Физика пахалăхĕсемПравить

Кобальт — хытă металл, икĕ модификаципе тĕл пулать. Пӳлĕмри температурăран пуçласа 427 °C тăнăç α-модификацийĕнче. 427 °C температурăран пуçласа шăрану температурине (1494 °C) çитиччен кобальтăн тăнăçлă β-модификацийĕ (чĕнтĕрлĕ кубăллă хысаклă-тĕпĕленнĕ). Кобальт — ферромагнетик, Кюри пăнчи 1121 °C.

Сарăрах тĕсĕлĕхĕ оксидăн çинçе сийĕнчен килет.

Усă курниПравить

Лити кобальтачĕпе çӳллĕ хăватлă пурлă электрод ĕç вырăнĕнче литиллĕ аккумуляторсем хатерленĕ çĕртре усă кураççĕ. Кобальтăн силицичĕ — çав тери паха термоэлектрика материалĕ тата чылайлă УӖК термоэлектрогенераторĕсене туса пуçтарнă чух кирлĕ япала.

Радиоактивлă кобальт-60 (çурма аркану тапхăрĕ- 5,271 çул) гамма-дефектоскопсенче тата медицинăра хăйĕн ĕç вырăнне тупнă.

Биологи ĕç-пуçĕПравить

Кобальт çитмесен акобальтоз аталанать.

ТоксикологиПравить

Ытлашши кобальт пулни çыншăн сиенлĕ. Кобальт тусанĕн сывлăшри ПДК 0,5 мг/м³, ĕçме шывра кобальт тăварĕсен кирлĕ шучĕ 0,01 мг/л.

Токсика виçи (LD50 йĕкехӳре валли) — 50 мг.

Уйрăмах кобальт октакарбонилĕн Со2(СО)8 пăсĕсем токсикăллă.

ИзотопĕсемПравить


Кобальтăн радионукличĕ-60Править

60Со çунăк вырăнĕнче радиоизотоплă вăй-хăват çăлкуçĕсенче усă кураççĕ.

АсăрхатарусемПравить

  1. ^ Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) Химическая энциклопедия: в 5 т. — Мускав: Советская энциклопедия, 1990. — Т. 2. — С. 414. — 100 000 экз.

КаçăсемПравить