Иод / Iodum (I)
Атом номерĕ 53
Ахаль япалалăхăн курăмĕ Иод
Атом палăрăмĕсем
Атом масси
(моль масси)
126,90447 а. е. м. (г/моль)
Атом радиусĕ n/a пм
Ионизаци энергийĕ
(пĕрремĕш электрон)
1 008,3 (10,45) кДж/моль (эВ)
Электронсен конфигурацийĕ [Kr] 4d10 5s2 5p5
Химилле палăрăмсем
Ковалентла радиус 133 пм
Ион радиусĕ (+7e) 50 (-1e) 220 пм
Электронегативлăх
(Полинг шучĕпе)
2,66
Электрод потенциалĕ 0
Оксидлав капашĕсем 7, 5, 3, 1, -1
Ахаль япалалăхăн термодинамикăлла палăрăмĕсем
Тачăлăх 4,93 г/см³
Пайлавла ăшăшăнăçтарăш 54,44[1] Дж/(K·моль)
Ăшăяраслăх (0,45) Вт/(м·K)
Шăрану температури 386,7 K
Шăраннин пайлавла ăшши 15,52 (I-I) кДж/моль
Вĕрев температури 457,5 K
Пăспулăмăн ăшăлăхĕ 41,95 (I-I) кДж/моль
Моль калăпăшĕ 25,7 см³/моль
Ахаль япалалăх кристалл чĕнтĕрĕ
Рншетке тытăмĕ орторомбла
Рншетке периочĕ 7,720 Å
c/a танлашăнни n/a
Дебай температури n/a K


I 53
126,90447
5s25p5
Иод

Иод, йод (çĕнĕлат. iodum ав.гр. ἰοειδής, iodes — хĕрлĕ-кăвак) — Элементсен периодикăллă системин 53-мĕш элеменчĕ.

Медицинăра, биологире çак япалана ахаль йод (тĕслĕх: «йод шывĕн шĕвекĕ») теççĕ, Менделеев таблицинче тата хими литературинче иод палăртупа усă кураççĕ.

ИсториПравить

J симвăла I çине анчахрах, XX ĕмĕрĕн 50-мĕш çулĕсенче , куçарнă.

Çутçанталăкра тупăнниПравить

Çутçанталăкра ирĕклĕн те тĕл пулать, минерал, анчах та тупни сайра пулать, —Везувийĕн, Вулкано (Итали) термăллă çăлкуçсенче, тĕслĕхрен. Çуçăнталăкри иодидсен янтă пуррисем 15 млн тоннă, вĕсенчен 99 % Чилипе Японире. Халĕ çак çĕршывсенче питĕ иода нумай тупăçлаççĕ, тĕслĕхрен, чили Atacama Minerals компани çул тăршшипе 720 тоннă иода кăларать.

Физика пахалăхĕсемПравить

Пăсĕ хĕрлĕ-кăвак тĕсĕллĕ.

ИзотопĕсемПравить

Тĕп статья: иод изотопĕсем

Чи пĕлтерĕшлисем 125I тата 131I. Вĕсем атом бомби сирпĕтсен тата атомла реактор ĕçленĕ чухне нумай пулаççĕ. Тата куизотопсене медицинăра анлă усă кураççĕ.

Хими пахалăхĕсемПравить

Аккумуляторсене хатĕрлениПравить

Лити-иод электромобиль аккумуляторĕнче пурлă авăрланă электродра (йӳçтерекен) иода ĕçе кĕртеççĕ.

Лазерлă термотĕшĕллĕ синтезПравить

Хăш иод-органика хутăшĕсене иодăн пăлханчăк атăмĕсемçинче ĕçлекен çав тери хăват газ лазерĕсенче усă кураççĕ.

Радиоэлектронла промăçлăхПравить

Юлашки çулсенче иода шĕвек кристаллă дисплейсене тунă чух чылай ĕçе кĕртеççĕ.

Иодпа усă курниПравить

2005 çулта тĕнчере 25,5 пин тоннă усă курнă.

АсăрхатарусемПравить

  1. ^ Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) . — Советская энциклопедия. — Т. 2. — 100 000 экз.

КаçăсемПравить