Открыть главное меню

ДиалектсемТӳрлет

Мари чĕлхи виçĕ тĕп диалект çине пайланать — улăх, туçи тата тухăç калаçăвĕсем. Икĕ литература чĕлхи пур: улăх марипа туçи мари диалекчĕсем çинче никĕсленеççĕ. Вĕсем иккĕшĕ те XX ĕмĕр пуçламăшĕнче йĕркеленсе кайнă. Асăннă литература чĕлхисене пĕрлештерес тĕлĕшпе темиçе проект та йĕркелесе пăхнă, пĕри те ăнăçман. Марипа чăваш чĕлхи хăй вăхăтĕнче, вăтам ĕмĕрсенче, тачă çыхăнура тăнă. Çав хутшăнуран паян кунчченех мари чĕлхинче нумай чăваш сăмахĕпе ытти чĕлхе единици сыхланса юлнă. М.Р. Федотов словарĕ тăрăх, ун пек лексема хисепĕ 1 200 яхăн. Чăваш чĕлхинче 200 патне мари сăмахĕ пур.

АлфавичĕсемТӳрлет

 
1887 çулхи мари алфавичĕ

Улăх мари алфавичĕТӳрлет

А а Б б В в Г г Д д Е е Ё ё Ж ж
З з И и Й й К к Л л М м Н н Ҥ ҥ
О о Ӧ ӧ П п Р р С с Т т У у Ӱ ӱ
Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы
Ь ь Э э Ю ю Я я

Туçи мари алфавичĕТӳрлет

А а Ä ä Б б В в Г г Д д Е е Ё ё
Ж ж З з И и Й й К к Л л М м Н н
О о Ӧ ӧ П п Р р С с Т т У у Ӱ ӱ
Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы
Ӹ ӹ Ь ь Э э Ю ю Я я

Чăваш чĕлхипе çыхăнниТӳрлет

Мари чĕлхине кĕнĕ чăваш сăмахĕ сасă тĕлĕшĕнчен пăртак улшăнать: хаяр – аяр, сухан – шоган, уксах – окшак, çамрăк – самырык.[1]

Чăваш чĕлхине мариран килнĕ сăмахсем урăхларах илтĕнеççĕ. Тĕслĕхрен: когыльо – кукăль, кутко – кăткă.

Мари чĕлхине чăвашларан уйрăм сăмахсем кăна мар, грамматика конструкцийĕсем те, вĕсен хушшинче аффикссем кĕнĕ.[2][3]

Сăмах тĕслĕхĕсем [4]Тӳрлет

Марилле Чăвашла
кеквлä (кайык) кайăк
комбы хур
лыды кăвакал
цеве чăх
карак ула курак
йуксэ акăш
оравий (пӧрткай) çерçи, салакайăк
кесия чĕкеç
кäды кăвакарчăн
шыжвык шăпчăк
ышкал ĕне
ӱшкӱж вăкăр
презы пăру
кесы качака
шарык сурăх
тäгä така
патя путек
имни лаша
масак упа
пире кашкăр
ур пакша
морен мулкач, куян
шӱле чĕрĕп
ыдр каюра
каля шăши
ырвыж тилĕ
ел ăман
арашынгы шăна
ангремшы эрешмен
почемыш сăпса
лепе лепĕш

ГлаголĕТӳрлет

Хальхи-пулас вăхăчĕТӳрлет

Пит Пĕррели Нумайли
1 -ам/-ем -ына/-ена
2 -ат/-ет -ыда/-еда
3 -еш/-а -ыт/-ат
Пит Пĕррели Нумайли
1 ом она, огына
2 от ода, огыда
3 ок, огеш огыт

Иртнĕ вăхăчĕсемТӳрлет

Пит Пĕррели Нумайли
1 -ым/-ышым -на/-ышна
2 -ыч/-ышыч -да/-ышда
3 -о (-ӧ, -е)/-ыш -ыч/-ышт
Пит Пĕррели Нумайли
1 шым ышна
2 шыч ышда
3 ыш ышт


Пит Пĕррели Нумайли
1 -ынам/-енам -ынна/-енна
2 -ынат/-енат -ында/-енда
3 -ыч/-ышт -ыныт/-еныт
Пит Пĕррели Нумайли
1 омыл огынал, онал
2 отыл огыдал, одал
3 огыл огытыл

Хушнă глаголĕТӳрлет

Пит Пĕррели Нумайли
1
2 -о, -ӧ, -е -са, -за/-ыза
3 -шо, -шӧ, -ше/-ыжо, -ыжӧ, -ыже -ышт
Пит Пĕррели Нумайли
1
2 ит ида
3 ынже ынышт

Прототипĕ

Пит Пĕррели Нумайли
1 мый (эпĕ) ме (эпир)
2 тый (эсĕ) те (эсир)
3 тудо (вăл) нуно (вĕсем)

АсăрхавсемТӳрлет

  1. ^ Э.В. Фомин. Чи хитре чĕлхе [1]
  2. ^ Арто Мойсио. Именные словосочетания марийского и чувашского языков [2]
  3. ^ Hasselbäck, Andre. Tatar & Chuvash Code-copies in Mari. ISBN 91-554-6125-5
  4. ^ Чăвашла-марилле сăмахсар: Чăваш канашлăвĕ

КаçăсемТӳрлет