Итал чĕлхи

(Итали чĕлхи çинчен куçарнă)

Итал чĕлхи (lingua italiana) — Итали, Ватикан (латин чĕлхипе пĕрле), Сан-Марино, Швейцари (нимĕç, франци тата швейцар ретороман чĕлхисемпе пĕр танах). Хорватипе Словенири чылай итал халăхĕ пурăнакан темиçе тăрăхра иккĕмĕш официалă чĕлхе пулать.

Итал чĕлхи
Тăван ячĕ: italiano, lingua italiana итлеме 
Патшалăхсем: Итали, Сан-Марино, Ватикан, Швейцари, Словени, Хорвати, Франци, Монако, Ливи, Тунис, Эритрей, Эфиопи, Сомали, Мальта, Албани
Официаллă статус: Итали, Ватикан, Сан-Марино, Швейцари, ЕП
Рейтинг: 18
Классификаци
Категори: Еврази чĕлхисем
Инди-европа çемьи
Роман ушкăнĕ
Итал-роман кĕçĕн ушкăнĕ
Çырулăх: латиница
Чĕлхе кочĕсем
ISO 639-1: it
ISO 639-2: ita
ISO 639-3: ita
Çавăн пекех пăхăр: Проект:Лингвистика
Тĕнчере итал чĕлхин ареалĕ

Итал чĕлхи Итали территоринче саралнă халăх латынĕнчен пуçланать. Вăтам ĕмĕрлĕхре, ун чухне Итали политика енчен сапаланнă пулнă, пĕрлĕ литература чĕлхи пулман, çапах та тĕрлĕ диалектлă çыру палăкĕсем сыхланса юлнă. Çĕнетӳ тапхăрĕнчен пуçласа чи хисеплĕ диалект Тоскана, терĕсрех — Флоренци диалекчĕ шутланать, çак диалектпа Данте, Петрарка тата Боккаччо çырнă. Çапах та, пуян пĕлӳ илнĕ çынсем классик таса латыньпе танлаштарса итал чĕлхине «вульгарлă» — volgare тенĕ. XVIII—XIX ĕмĕрсенчен пуçласа çурçĕрпе кăнтăр идиомĕсен хушшинчи куçăмлă тоскана диалекчĕн никĕсĕпе пĕрлешӳллĕ итал чĕлхи хормăланать. Çав хушăрах Итали территоринче темиçе диалект саралнă пулнă, вĕсем хушшинчи хутшăну йывăр шутланнă: çурçĕр итал диалекчĕсем истори енчен галл-роман, кăнтăр итал — итал-роман шутне кĕнĕ. Диалектсемсĕр пуçне, итал литература чĕлхин темиçе тĕслехĕ[1], çаплах уйрăм чĕлхе шутланакан идиомăсем (пирваях сардинпа фриул) пур.

Кун-çулĕПравить

 
Данте Алигьери

Лингвистика пахалăхĕПравить

Алфавит тата орфографиПравить

Итал алфавичĕ (alfabeto)
Сасă палли Пуплев Ячĕ
A a [a] (а) a
B b [b] (б) bi
С с [k], [ʧ] (к, ч) сі
D d [d] (д) di
E e [e], [ɛ] (э) e
F f [f] (ф) effe
G g [g], [ʤ] (г, дж/ж) gi
H h текста пăхăр acca
I i [i], [j] (и, й, ь)
текста пăхăр
i
L l [l] (ль) elle
M m [m] (м) emme
N n [n] (н) enne
O o [o], [ɔ] (о) o
P p [p] (п) pi
Q q [k]
qu [kw] юнашар кăна
cu
R r [r] (р) erre
S s [s], [z] (с, з) esse
T t [t] (т) ti
U u [u], [w] (у) u
V v [v] (в) vi, vu
Z z [ʦ], [ʣ] (ц, дз/ѕ) zeta
Ют çĕр сăмахĕсене çырнă чух кăна
J j [j] (й) i lungo
K k [k] (к) cappa
X x [ks] (кс) ics
W w [v] (в, у) vu doppia
Y y [i] (и, й) ipsilon, i greca

Фонетика тата фонологиПравить

Уçă сасăсемПравить

Литература итал чĕлхинчи уçă монофтонгĕсене таблицăра кăтартнă:

Итал чĕлхин уçă сассисем
Малти Вар Кайри
Çӳлти i u
Вăтам-çӳлти e o
Вăтам-аялти ɛ ɔ
Аялти a

ГрамматикаПравить

ЯтсемПравить

Итал чĕлхинче:

Икĕ ăрат:аçа (maschile) тата ама (femminile). Ӳкĕмсем çук, предлогсем кăна.

ГлаголсемПравить

АнтропонимикаПравить

Тĕп статья: Итал ячĕсем


ВуламаллиПравить

АсăрхавсемПравить

  1. ^ De Mauro, Tullio. Storia linguistica dell’Italia unita. Bari: Edizioni Laterza, 1963

КаçăсемПравить

Википедин [[:{{{code}}}:|it уйрăмĕ]].