Открыть главное меню

Максимов Исайя Максимович

Максимов Исайя Максимович, — чăвашран тухна чи малтанхи математиксенчен пĕри, физикăпа математика ăслăлăхĕсен кандидачĕ, доцент. 1889 çулхи çу уйăхĕн 20-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Муркаш районĕнчи Уйкас Янасал ялĕнче çуралнă. 1976 çулхи нарăсăн 23-мĕшĕнче Шупашкарта çут тĕнчерен уйрăлса кайнă.

Максимов Исайя Максимович
Максимов Исайя Максимович
Максимов Исайя Максимович
Çуралнă вăхăт: 1889, çу, 20
Çуралнă вырăн: Уйкас Янасал, Шупашкар уесĕ, Хусан кĕперни (Халĕ — Чăваш Енĕн Муркаш районĕ), Раççей Патшалăхĕ
Вилнĕ вăхăт: 1976, нарăс, 23
Вилнĕ вырăн: Шупашкар
Патшалăх:

Раççей Федерацийĕ

Ăслăх сфери: Математика
Альма-матер: Хусан патшалăх университечĕ

Исайя Максимова «1941-1945 çç. Тăван çĕршывăн аслă вăрçи вăхăтĕнче хастар ĕçленĕшĕн» медальпе чысланă.

Кун-çулĕТӳрлет

Мăн Чурашри пуçламăш классен вĕрентевçисене хатĕрлекен шкултан вĕренсе тухсан Хусанти тĕн семинарине вĕренме кĕнĕ. Пурне те тĕплĕн, тарăн пăлме тăрăшакан çамрăк семинарире мĕн вĕрентнипе çырлахма пултарайман: аслă математика кĕнекисене хăй тĕллĕн нумай вуланă. «Кунпа пĕрлех хăй тĕллен малтан нимĕç, унтан француз, юлашкинчен акăлчан чĕлхисене вĕренме пуçăнтăм. Хамăн ĕçре ку мана нумай пулăшрĕ», — тесе çырнă вăл автобиографийĕнчĕ.

1914 çулта Хусан университечĕн типолитографийĕнче Исайя Максимовăн «Хисепсен теорийĕн хăшпĕр ыйтăвĕсене аналитикăлла шутлани» ятлă пĕрмĕш тĕпчев ĕçĕ пичетленсе тухнă.

1927 çулта Исайя Максимович экстерн йĕркипе Хусан университечĕн математика уйрăмĕнчен, 1930 çулта Мускав университечĕ çумĕнчи ăслăлăхпа тĕпчев институчăн аспирантуринчен вĕренсе тухнă. 1947 çулта Хусан университетĕнче «Функцисене татти-сыпписиррĕн урăхла сăнарланисем çинчен» темăпа диссертаци хӳтĕлесе физикăпа математика ăслăлăхĕсен кандидачĕ ятне илнĕ.

ӖçĕсемТӳрлет

Исайя Максимович Чăваш патшалăх педагогика институчĕн математика кафедринче ĕçленĕ (1930-1949, 1957-1960), çав вăхăтрах математика ăслăлăхĕн чылай ыйтăвĕпе интересленсе тĕпчевсем тунă, вĕсене хамăр çĕршывра та, ют çĕршывсенче те (Польшăра, Францире, Голландире, АПШра, Румынире) пичетлесе кăларнă. Хăйĕн ĕçĕсене вăл вырăсла, акăлчанла, нимĕçле, французла çырнă, çавна пула унăн тĕпчевĕсемпе ют çĕршыв специалисчĕсем паллашма пултарнă.

Исайя Максимовичăн 27 тĕпчев ĕçĕ пичетленсе тухнă, тепĕр 10 ĕçĕ алçырăвĕ халлĕн упранать.

Пичетленнĕ ĕçсемТӳрлет

  • Теория двучленных сравнений с простым модулем и первообразных корней // Известия Физико-математического общества при Казанском университете. Казань, 1915;
  • Алгебра знакопостоянных чисел // Известия Физико-математического общества и Научно-исследовательского института математики и механики при Казанском университете. 3 серия, том. X Казань, 1938;
  • О некоторых теоремах, относящихся к четвертой проблеме Н.Н.Лузина // Ученые записки ЧГПИ, вып.7. Чебоксары, 1959;
  • Моя жизнь. Из воспоминаний И.М.Максимова // Педвузовец. 1999. 2 июня.

КаçăсемТӳрлет

ВуламаллиТӳрлет

  • В.П.Захаров, Д.Д. Ивлев. Замечательный математик. // Вестник Чувашской Национальной академии. №1. Чебоксары, 1993;
  • Д. Ивлев, В.Захаров. Талантливый самородок-математик // Советская Чувашия, 1987, 20 февраля.
  • Мерлина, Надежда Ивановна (доктор педагогических наук, зав. кафедрой). Чувашскому математику И. М. Максимову - 120 лет : [очерк, посвященный 120-летию со дня рождения чувашского математика И. М. Максимова] / Надежда Ивановна Мерлина // Ульяновец. - 2009. - 7 мая. - С. 6. - Прилагается список основных трудов И. М. Максимова