Тăхăм (математика)

Disambig gray.svg Ку терминăн урăх пĕлтерĕшсем пур, пăхăр Тăхăм (пĕлтерĕшсем).

Тăхăм — математикăри фундаментла ăнлав, унпа, тĕрлĕ вариацисемпе тата анлăлатусемпе, математикăн нумай уйрăмĕсенче усă кураççĕ. Ку — дифференциаллă шутлавăн чылай пĕтĕмлетÿсемлĕ базăлла конструкцийĕ, математикăлла анализра, дифференциаллă топологире тата дифференциаллă геометрире, алгебрăра усă курăнать.

Кунта асăннă вариацисемпе пĕтĕмлетÿсене мĕн пĕрлештерсе тăрать-ха?

Пĕрлештерекенни çакă: кашнийĕнчех функцийĕн тăхăмĕ аргумент вĕçлĕхсĕр пĕчĕккĕн улшăннă чухне функцийĕн сăнарĕ мĕн чухлĕ (мĕнле капашпа) улшăннине кăтартать. Пăхса тухакан математикăлла тытăм еплерех пулнине кура ăнлавăн ăшлăхĕ тухса тăрать, майлашăнать.

Топологилле линилле уçлăхсем тĕлĕшпе çеç хальхи вăхăтра тăхăмăн 20 яхăн анлăлатăвĕсем пур[1].

Пĕр улшăнавçăллă функцин тăхăмĕПравить

Тĕп статья: Функцин тăхăмĕ

Хăрах енлĕ тăхăмсемПравить

Математикăра функцин сылтăмран е сулахай енчен илнĕ тăхăмĕсене те палăртаççĕ кирлĕ чухне — функцин сикчевĕ тĕлĕнче.

Аслăрах капашлă тăхăмсемПравить

Функцин тăхăмĕнне хăйĕнне те тăхăмне пăхса тухма пулать. Вара çавна иккĕмĕш тăхăм теççĕ. Унтан виççĕмĕш, тата ытти те. Пĕтĕмĕшлĕ —   ретри тăхăм пирки калама пулать (  — пĕр-пĕр натураллă хисеп).

Темиçе улшăнавçăллă функцин тăхăмĕсемПравить

Харпăр тăхăмсемПравить

Тĕп статья: Харпăр тăхăм

ГрадиентПравить

Тĕп статья: Градиент

Ен тĕлĕшĕнчи тăхăмПравить

Тĕп статья: Ен тĕлĕшри тăхăм

Дифференциаллă топологири, геометрири тата тензорла анализри тăхăмсемПравить

Ваклă ретри (шайри) тăхăмсемПравить

ЛитератураПравить

  • Фрёлихер, А., Бухер В. Дифференциальное исчисление в векторных пространствах без нормы. — М.: Мир, 1970.

АсăрхавсемПравить