Сурхури

Сурхури вăхăтĕнче юмăç пăхни

Сурхури — авалхи пăлхарсен авалранах пыракан Çĕнĕ Çул уявĕ. Ăна кун ӳсме пуçласанах ирттернĕ. Сурхурие ытларах яш-кĕрĕм, ача-пăча хутшăннă. Чăваш халăхĕн паллă уявĕ шутланать. Сăмахĕ иккĕ пайран тытăнса тăрать: сур- сивĕ, йĕпе вăхăт вĕçленсе, хур-типĕ вăхăт пуçланни.

Уява ирттерниТӳрлет

Сурхури ирттерме ятарласа пĕр киле пуçтарăннă. Килтен киле пуçтарнă апат-çимĕçрен, сăраран, тĕрлĕ апатран сĕтелçи майланă.

Ача-пăча килрен киле çӳренĕ, урайне ăшаланă пăрçа сапнă. Тарават хуçасем вĕсене тутлă çимĕçпе сăйланă.

Каччăсем вара хĕр сăра пĕçерме валли çăнăх, çăмарта, пыл, хăмла пуçтарать. Пике вара сăра вĕретет, кукăль пĕçерет. Каçхине пĕтĕм çамрăк улаха пухăнать. Вăхăт çур çĕре çитсен пуласлăха пĕлме витене тухнă, тĕттĕмре сурăхсене кайри уринчен тытнă. Чылай вăхăт тата чылай çынсем уяв ятне çакăнпа çыхăнтарнă. Путек лексен – авланасса, така лексен — качча каяссине пĕлтернĕ. Шурă сурăх – çутă, хури – хура çӳçлĕ мăшăр пуласса систернĕ.

Çамрăксем ытларах Турă çырни пирки пĕлес тесе, аслисем вара тыр-пул, пахча çимĕç тухăçлăхне пĕлме юмăç яраççĕ.

ЭтимологиТӳрлет

"Вăхăт çур çĕре çитсен пуласлăха пĕлме витене тухнă, тĕттĕмре сурăхсене кайри уринчен тытнă. Чылай вăхăт тата чылай çынсем уяв ятне çакăнпа çыхăнтарнă". Сурхури = Сурăх+Ури имĕш. Анчах та çакна хальхи вăхăтра халăх этимологийĕ тесе шутлаççĕ, чăнлăхпа çыхăнманнине палăртаççĕ. Чăннипе "Сурхури" сăмах Сур тата Хур компонентсенчен тăрать иккен. "Сурăх урипе" çыхăнтарас йăла вара контаминацие пула çеç йĕркеленнĕ.

ВуламаллиТӳрлет

  • Скворцов М. И., "Культура чувашского края", Чебоксары, 1995, ISBN 5-7670-0697-0.

АсăрхавсемТӳрлет

Çавăн пекех пăхăрТӳрлет

КаçăсемТӳрлет


  Чăваш халăхĕн авалтан пыракан уявĕсем  

Авăн сăри | Автан сăри | Акатуй | Ача ят хуни | Вăйă | Ĕрет | Ĕçкĕ-çикĕ | Карта чӳкĕ | Кăшарни | Кĕр сăри | Мункун | Никĕс пăтти | Ниме | Пуса сăри | Сĕрен | Сурхури | Çăварни | Çăнăхта | Çимĕк | Çинçе | Туй | Улах | Учук | Хĕр сăри | Чӳк | Чÿклеме |