Ӳкĕм: различия между версиями

16 байт убрано ,  6 лет назад
== Чăваш чĕлхинче ==
[[Чăваш чĕлхи]]нче пурĕ 8 падежӳкĕм. Вĕсен йĕрки, ыйтăвĕсем тата падежӳкĕм системине тăвакан [[аффикс]]сем çакнашкал:
 
{| border=1
|'''ПадежсемӲкĕмсем'''
|'''Ыйтăвĕсем'''
|'''Аффиксем'''
|}
 
Юлашки виçĕвиççĕ падежӳкĕмĕ хальтерех пулса кайнă, ыттисем — авалах пулса кайнăскерсем, вĕсем кашни тĕрĕк чĕлхинчех пур.
 
Кашни падежӳкĕм нумай пĕлтерĕшлĕ, вĕсем контекстра палăраççĕ. Пĕр пĕлтерĕшех темиçе падеж кăтартма пултарать. Тĕслĕхрен, вырăн пĕлтерĕшĕ пару (вăрмана), вырăн (вăрманта), туху (вăрмантан), пĕрлелĕх (вăрманпа) падежсенӳкĕмсен пур.
 
[[Япала ячĕ]]сен падежĕ — чăваш чĕлхин [[морфологи]] тытăмĕнчи кăткăс категори. Япала ячĕ падежӳкĕм тăрăх улшăннине '''вĕçленӳ''' теççĕ. Чăваш чĕлхинче пĕр вĕçленӳ çеç, мĕншĕн тесен кашни падежăнӳкемĕн пĕр [[аффикс]] çеç. Кирек мĕнле [[сăмах]]ран та падежӳкĕм форми çав аффикс хушăннипе пулать. [[Сингармонизм]] законнесакунне пула аффикссем икĕ вариантлă (хытă тата çемçе).
 
Япала ячĕ вĕçленнĕ чухне камăнлăхпа пару падежĕнчеӳкĕмĕнче чăваш фонетикин тĕп законне (икĕ уçă сасă юнашар тăма юратманни) пула морфемăсен чиккинче [[фонетика]] улшăнăвĕсем пулаççĕ:
# икĕ уçă сасса уйăрма '''н''' хупă сасă кĕрсе ларать (''лаша + а > ла-шана, ĕне + е > ĕнене'');
# пĕр уçă сасси тухса ӳкет (''пахчаçă + ăн > пахчаçăн, пахчаçă + а > пахчаçа'');
# пĕр уçă сасси тухса ӳкет, ун умĕнчи хупă сасă вăрăмланать (''пулă + ăн > пуллăн, пулă + а > пулла'');
# сăмах '''у (ӳ)''' [[сасă (лингвистика)|сасăсемпе]] пĕтет пулсан, çав cасăсем '''ă (ĕ)''' сасăсемпе ылмашаççĕ, сăмах тĕпĕпе аффикс хушшине '''в''' хупă сасă кĕрсе ларать (''кĕрӳ + ĕн > кĕрĕвĕн, кĕрӳ + е > кĕрĕве'');
# '''и''' сасăпа пĕтекен сăмахсенче уçă сасăсене уйăрма сăмах тĕпĕпе аффикс хушшине '''й''' хупă сасă кĕрсе ларать (''шăши + е > шăшйешăшие, пăри + ĕн > пăрийĕн''). Хальхи чĕлхере '''йĕ''' сыпăк тухса ӳкнипе ''шăшин, пăрин, тăрин'' тесе каласси çирĕпленнĕ.
 
== Урăх чĕлхесенче ==