Ылмаш (пуплев пайĕ): различия между версиями

Нет описания правки
п (Ellodanis5 страницă ятне улăштарчĕ Ят вырăнĕ - Ылмаш (пуплев пайĕ))
'''Ят вырăнĕ''', — ят сăмахсен ([[япала ячĕ]]сен, [[паллă ячĕ]]сен, [[хисеп ячĕ]]сен) пĕлтерĕшĕсене пĕтĕмĕшле палăртакан, анчах вĕсен ячĕсене кăтартман [[пуплев пайĕсем|пуплев пайĕ]] (''эпĕ, эсĕ, вăл, хам, хăй, ку, çак, леш, кам, мĕн, мĕнпе''). Ят вырăнĕ ячĕ конкретлă пĕлтерĕшĕ [[пуплев]]ре çеç палăрать. [[1920-мĕш çулсем|1920]]-[[1930-мĕш çулсем|1930]] çулсенче шкулти вĕренӳ кĕнекисенче '''ылмаш''' терминпа усă курнă. Кампа? Манпа, Санпа, Викторпа, Кам пек? Ман пек, Сан пек, Виктор пек ят вырăнне тенине пĕлтереть.
 
Пĕлтерĕшĕпе грамматика паллисем тăрăх ят вырăнĕ ячĕсем тĕрлĕ пуплев пайĕсем евĕрлĕ:
* япала ячĕ пек (''кам, мĕн, эпĕ, эсĕ, вĕсем'');
* паллă ячĕ пек (''мĕнле, леш, нимĕнле, ку, çак'');
* хисеп ячĕ евĕрлĕ ([[миçе, мĕн чухле]]).
 
Чăваш чĕлхинче ят вырăнĕ ячĕсем çичĕ ушкăна уйрăлаççĕ:
* сăпат (''эпĕ, эсĕ, вăл'');
* таврăну (''хам, ху, хăй'');
* кăтарту (''ку, çакă, çавă, лешĕ, хайхи'');
* ыйту (''кам? мĕн? мĕнле? еппе? миçе? хăш?'');
* çуклăх (''никам, нимĕн, нимĕнле, ниепле, нихăш'');
* паллă мар (''такам, темĕн, темĕнпе, тепле, тахăш, темиçе'');
* паллă (''пур, пурте, пĕтĕм, мĕнпур, ытти, кашни, харпăр, урăх, тепĕр'').
 
Япала ячĕ евĕрлĕ ят вырăнĕ ячĕсем пурте вĕçленеççĕ, нумай хисепре пулаççĕ (''эпе — эпир, вăл — вĕсем, хам — хамăр, кам — камсем, çав — çавсем'').
Ыйту ылмаш ячĕсем пуплеври [[хутсăр сĕнӳ]]сене ыйтуллă тăваççĕ (''Кам калас тет? Кам пĕлет?''). [[Хутлă сĕнӳ]]ре вĕсем пăхăнуллă сĕнӳре тĕп [[сĕнӳ]]пе çыхăнтарма пулăшаççĕ (''Кам ĕçлемест, çав çимест'').
 
Хăш-пĕр ылмашятсен ячĕсемхыççăн [[чăваш'''пек''' чĕлхи]]нчевырăнне '''-ашкал (-ешкел)''' [[аффикс]] йышăнмапулма пултараççĕпултарать (''ман пек, сан пек, пирĕн пек''), ун пек формăна ылмаш ячĕ евĕрлĕх форми теççĕ. Вăл сăпат, таврăну тата кăтарту местоименисенчен пулать (''сан пек, хăвăн пек, çавăн пек''). Кун пек формăри ылмаш ячĕ ытларах япала ятне ăнлантарать, [[глагол]]па та çыхăнма пултарать.
[[Синтаксис]] тĕлĕшĕнчен ылмаш ячĕсем сĕнӳн пур пайташĕсем те пулма пултараççĕ.
 
3401

правка