Айришсем: различия между версиями

6451 байт добавлено ,  10 лет назад
Нет описания правки
(Çĕнни: ru:Ирландцы)
 
{{Халăх|
|group=Ирландсем
|image=
|caption=
|image= [[Image:Stbrigid.jpg|57px]][[Image:Saint Aidan.jpg|57px]][[Image:Brian boru scaled.jpg|56px]][[Image:Daniel O'Connell.png|62px]][[Image:Lady Morgan cropped.jpg|63px]][[Image:Catherine Hayes crop2.jpg|73px]]<br>[[Image:Augusta, Lady Gregory - Project Gutenberg eText 19028.jpg|60px]][[Image:George Bernard Shaw notebook.jpg|65px]][[Image:Oscar Wilde 3g07095u.jpg|52px]][[Image:Robert Boyle 0001.jpg|68px]][[Image:Jonathan swift.jpg|66px]][[Image:Revolutionary Joyce.jpg|64px]]<br>[[Image:Robbiekeane ie.JPG|56px]][[Image:Bob Geldof.jpg|60px]][[Image:JonathanRhysMeyersApr06.jpg|63px]][[Image:PierceBrosnanCannesPhoto2.jpg|63px]][[Image:Enyasweet.jpg|58px]]
|caption = <small>[[Ирланд Бригитти]] &bull; [[Aidan of Lindisfarne]] &bull; [[Бриан Бору]] &bull; [[Daniel O'Connell]] &bull; [[Lady Morgan]] &bull; [[Хайес Кэтрин]]<br>[[Augusta, Lady Gregory]] &bull; [[Шоу, Джордж Бернард]] &bull; [[Уайльд, Оскар]] &bull; [[Бойль, Роберт]] &bull; [[Свифт, Джонатан]] &bull; [[Джойс, Джеймс]]<br>[[Кин, Робби]] &bull; [[Гелдоф, Боб]] &bull; [[Рис-Майерс, Джонатан]] &bull; [[Броснан, Пирс]] &bull; [[Enya]] &bull; [[Arthur Guinness]]
|тăван ят={{lang-ga|Éireannach}}, нум. х. {{langi|ga|Éireannaigh}}; {{lang-en|Irish}}
|poptime=8 500 000 çын (пулса тухнине шутланипе 80 000 000)
|popplace=[[Ирланди]], [[Аслă Британи]], [[АПШ]], [[Канада]]
|rels=[[Католици тĕнĕ]]
|langs=[[акăлчан чĕлхи|акăлчан]], [[Ирланд чĕлхи|Ирланд]]
|related=[[гэлсем]], [[шотландсем]], [[валлисем]], [[мэнсем]]
}}
 
'''Ирла́ндсем''', Ирланди ({{lang-ga|Muintir na hÉireann, na hÉireannaigh, na Gaeil}}) — [[Кельтсем|кельт]], [[Ирланди]]н вырăнти халăхĕ (3,6 млн çын), Ирланди Республикипе [[Çурçĕр Ирланди]]ре пурăнаççĕ. Çаплах [[Аслă Британи]]ре (14 млн çын), [[АПШ]] (36 млн яхăн çын), [[Канада|Канадăра]] (4,3 млн çын), [[Австрали]]ре (1,9 млн çын) тата урăх патшалăхсенче вырнаçнă.
 
Наци чĕлхи — [[ирланд чĕлхи|ирланд]], анчах халăхăн чылайрахăшĕ, патшалăхăн анăçĕнчи уйрăм районсенче ([[гэлтахт]]сем), тĕп чĕлхе вырăнĕнче —[[акăлчан чĕлхи]].
 
== Кун-çулĕ ==
=== Утрава пурăнма куçни ===
=== Христианлăх тапхăрĕ ===
=== Малтанхи вăтам ĕмĕрсенче куçса çӳренисем, çĕрсене туртса илнисем ===
[[Ӳкерчĕк:Dalriada.png|150px|right|Дал Риада]]
VII ĕмĕр хыççăн ирландсем хăйсен сĕмне Шотландире сарса [[Дал Риада]] патшалăхне йĕркелет. Ирланд миссионерĕсем христос тĕнне пикт Шотландине илсе килеççĕ, вĕсене Европăра та пĕлнĕ.
 
=== Кайранхи вăтам ĕмĕрсем ===
Кайранхи вăтам ĕмĕрлĕхре Ирландие акăлчансем оккупациленĕ. XVI ĕмĕрте Генри VIII хăйĕн çарне Ирландие кĕртсе ярать.
 
=== Британи колонисчĕсем ===
== Хальхи лару-тăру ==
Ĕненекенсен чылайăшĕ — [[Католици тĕнĕ|католиксем]]. Ирланд халăхĕ ял хуçалăхĕнче (выльăх-чĕрлĕх ĕрчетесси), пулă ĕç-пуçĕ, промăçлăхĕнче вăй хурать. Çулçӳрев ĕç-хĕлĕ пур.
 
== Этеплĕх ==
=== Наци тум-тирĕ ===
 
Ирланд халăх тум-тирĕ — чĕркуççине çити апельсин тĕслĕ килт, вăрăм жакет, çухавсăр кĕпе тата берет (çемçе çавра калапак). Тум-тирне çухатнă теме пулать. Ăна мусăкçăсем кăна тăхăнаççĕ.
 
=== Апат-çимĕç ===
 
{{main|Ирланд апат-çимĕçĕ}}
 
== Ирланд хушамачĕсем ==
Ирланд хушамачĕ «О'» тата «Мак» префиксран пуçланать.
{{Цитата пуçламăшĕ}}
<poem>
Ятра «Мак» е «О» пур пулсан —
Ирландран сире салам.
«О» та, «Мак» та çук —
Ирланд кунта çук.
</poem>
{{oq|lat|<poem>
Per Mac atque O, tu veros cognosis Hibernos:
His duobus demptis, nullus Hibernus adest<ref>Патриция Лайсафт. Банши, Ирланди фольклорĕпе халăплăхĕ. с 23</ref>.
</poem>}}
{{Цитата вĕçĕ}}
«О'» гэл Ó пулса тухать, малтан вăл Ua (hUa) пек илтĕнет, «мăнук», такамăн «несĕлĕ» тени пулать. «Мак» (Mac, Mc, е Ма в хушамат пуçламăшĕнче) «ывăл» тени пулать. «Фитц»- (Fitz) франци ''fils de'' фразинчен пулса тухать, унпа нормансем усă курнă, вăл çаплах «ывăл» пĕлтерĕшлĕ.
 
== Асăрхаттарусем ==
<references/>
 
== Вуламалли ==
* Народы мира (энциклопеди) стр 202-203 ISBN 978-5-373-01057-3
* Ireland p.28 ISBN 1-74104-078-7
 
[[Категори:Ирландсем|*]]
[[Категори:Ирланди халăхĕсем[fk]]
[[Категори:Аслă Британи халăхĕсем]]
[[Категори:АПШ халăхĕсем]]
 
{{Link GA|en}}
[[bg:Ирландци]]
[[cs:Irové]]
[[cy:Gwyddelod]]
[[de:Iren]]
[[en:Irish people]]
[[es:Irlandés (etnia)]]
[[fi:Irlantilaiset]]
[[fr:Irlandais (peuple)]]
[[hr:Irci]]
[[hu:Írek]]
[[ja:アイルランド人]]
[[lt:Airiai]]
[[nds-nl:Iern]]
[[nl:Ieren]]
[[os:Ирландиаг адæм]]
[[pl:Irlandczycy]]
[[pt:Irlandeses]]
[[ru:Ирландцы]]
[[sh:Irci]]
[[simple:Irish people]]
[[sk:Íri]]
[[sl:Irci]]
[[sr:Ирци]]
[[ta:ஐரிய மக்கள்]]
[[uk:Ірландці]]
[[zh:爱尔兰人]]